Ghi chỉ số trên và chỉ số dưới trong CAD là việc gần như ngày nào cũng gặp: m², m³, thép Ø10a200, cao độ ±0,00, ký hiệu hoá học. Bài này được kiểm lại từng bước trên AutoCAD 2026 đang chạy thật, giao diện tiếng Anh, kèm ảnh chụp màn hình.
Tóm tắt. Chỉ lệnh MTEXT mới chồng chữ được. Lệnh TEXT một dòng thì không, gõ gì hiện nấy. Trong MTEXT bạn gõ chuỗi, bôi đen, rồi bấm nút Stack hình b/a trên dải Text Editor. Có đúng ba ký tự chồng: dấu mũ ^ cho kiểu Tolerance, gạch chéo / cho phân số gạch ngang, dấu thăng # cho phân số gạch chéo. AutoCAD 2026 còn có sẵn hai nút Superscript và Subscript, bấm một cái là xong, nhanh hơn cách gõ dấu mũ. Ký hiệu độ, cộng trừ và đường kính thì dùng mã %%d, %%p, %%c, chạy được ở cả hai loại chữ.
Chỉ số trên và chỉ số dưới trong CAD chỉ làm được bằng MTEXT
Đây là chỗ nhiều người mắc kẹt mà không biết mình mắc ở đâu. AutoCAD có hai lệnh viết chữ khác hẳn nhau. Lệnh TEXT (gõ tắt DT) tạo chữ một dòng. Lệnh MTEXT (gõ tắt MT) tạo chữ nhiều dòng.
Chữ một dòng không có định dạng riêng cho từng ký tự. Cả dòng chung một cỡ, một kiểu, một màu. Vì thế nó không thể nâng một ký tự lên cao hay hạ xuống thấp. Bạn gõ X2^ bằng lệnh TEXT thì bản vẽ hiện đúng X2^, kể cả dấu mũ.
Chữ nhiều dòng thì ngược lại. Mỗi đoạn trong một đối tượng MTEXT giữ định dạng riêng. Nhờ vậy MTEXT mới chồng được hai đoạn lên nhau. Ai gõ bằng DTEXT rồi kết luận AutoCAD thiếu tính năng là oan cho phần mềm.
Hình 1. Cùng một chuỗi gõ vào. Hàng trên là lệnh TEXT, chữ hiện nguyên ký tự. Hàng dưới là MTEXT sau khi chồng. Mã %%c cho ra Ø thì chạy ở cả hai hàng.
Ba ký tự chồng mà AutoCAD nhận
Không phải ký tự nào cũng chồng được. AutoCAD chỉ nhận đúng ba ký tự. Chú giải của chính nút Stack trên AutoCAD 2026 ghi rõ điều đó, nên không cần đoán.
Hình 2. Chú giải nút Stack, chụp trên AutoCAD 2026: dùng gạch chéo để chồng phân số theo chiều dọc, dấu thăng để chồng phân số chéo, dấu mũ để chồng dung sai.
Dấu mũ ^ cho kiểu Tolerance
Đây là ký tự dùng cho số mũ và chỉ số chân. Nó chồng hai đoạn mà không kẻ vạch ngăn. Quy tắc rất gọn: đoạn nào đứng trước dấu mũ thì lên trên, đoạn nào đứng sau thì xuống dưới.
Muốn ghi X bình phương, gõ X2^ rồi bôi đen phần 2^ và bấm Stack. Muốn ghi Na chỉ số 2, gõ Na^2 rồi bôi đen phần ^2. Muốn ghi dung sai hai chiều, gõ +0,5^-0,5.
Dấu gạch chéo / cho Fraction (Horizontal)
Gõ 1/2 rồi bấm Stack thì được phân số có gạch ngang, số trên số dưới. Kiểu này hợp với tỉ lệ và phân số trong ghi chú. Nó không dùng để viết chỉ số.
Dấu thăng # cho Fraction (Diagonal)
Gõ 1#2 rồi bấm Stack thì được phân số gạch chéo, hai số nằm hai bên một vạch nghiêng. Đây là kiểu quen thuộc trong bản vẽ cơ khí hệ inch.
Hình 3. Bốn ví dụ vẽ thật trên AutoCAD 2026. Cột trái là chuỗi gõ vào, cột giữa là kết quả sau khi bấm Stack, cột phải là tên kiểu chồng tương ứng.
Nút Stack nằm ở đâu trên AutoCAD 2026
Các hướng dẫn cũ hay bảo tìm nút a/b trên thanh Text Formatting. Thanh nổi đó nay không hiện nữa khi bạn dùng dải lệnh ribbon. Biến MTEXTTOOLBAR trên AutoCAD 2026 đang để 2, nghĩa là chỉ hiện thanh cũ khi ribbon tắt.
Trên AutoCAD 2026, vừa mở trình soạn MTEXT là ribbon tự nhảy sang thẻ Text Editor. Nút Stack nằm ở bảng Formatting, biểu tượng chữ b nằm trên chữ a có vạch ngăn. Nút chỉ sáng lên khi bạn đã bôi đen một đoạn chồng được.
Hình 4. Thẻ Text Editor của AutoCAD 2026. Bảng Formatting bên trái chứa nút Stack cùng hai nút Superscript, Subscript. Bảng Insert ở giữa có nút Symbol.
Hai nút Superscript và Subscript nhanh hơn
Đây là chỗ các hướng dẫn cũ hay bỏ sót. Ngay dưới nút Stack có hai nút nhỏ ghi x mũ 2 và X chỉ số 2. Rê chuột lên, AutoCAD 2026 hiện chú giải Superscript và Subscript.
Cách dùng đơn giản hơn hẳn: gõ thẳng m2, bôi đen số 2, bấm nút Superscript. Không cần thêm dấu mũ vào chuỗi. Bấm lại lần nữa thì trả về chữ thường, vì hai nút này bật tắt qua lại.
Hình 5. Chú giải hai nút do AutoCAD 2026 hiện ra. Superscript đưa đoạn đã chọn lên trên, Subscript đưa đoạn đã chọn xuống dưới, bấm lại thì tắt.
AutoStack: khi nào AutoCAD tự chồng
Biến MTEXTAUTOSTACK trên máy thử đang bằng 1, tức bật. Khi bật, AutoCAD tự chồng ngay lúc bạn gõ, không cần bôi đen. Nhưng nó chỉ tự chồng khi hai bên ký tự chồng đều là chữ số, và bạn phải gõ thêm một dấu cách hoặc một ký tự hợp lệ ngay sau đó.
Vì thế 1/2 tự chồng còn X2^ thì không, do bên trái dấu mũ có chữ X. Trường hợp đó vẫn phải bôi đen rồi bấm Stack. Hộp thoại AutoStack Properties cho tắt bật cơ chế này, chọn phân số chéo hay phân số ngang, và bỏ khoảng trắng thừa ở đầu.
Hộp thoại Stack Properties chỉnh được gì
Bôi đen đoạn đã chồng, bấm chuột phải, chọn Stack Properties. Hộp thoại này sửa lại đoạn trên (Upper) và đoạn dưới (Lower) mà không phải gõ lại từ đầu.
Mục Appearance có ba ô. Ô Style đổi qua lại giữa bốn kiểu: Fraction (Horizontal), Fraction (Diagonal), Tolerance và Decimal. Ô Position chọn Top, Center hay Bottom. Ô Text size đặt cỡ chữ chồng theo phần trăm cỡ chữ thường. Cỡ chữ thường thì do kiểu chữ đang dùng quy định, đặt bằng lệnh TextStyle.
Gõ nhầm bằng lệnh TEXT rồi thì chữa thế nào
Cách 1: chuyển hẳn sang MTEXT
Đây là cách sạch nhất và nên làm. Chọn các đối tượng chữ một dòng rồi chạy lệnh TXT2MTXT. Lệnh này có sẵn trong AutoCAD 2026, nó gộp các dòng chữ rời thành đối tượng MTEXT và giữ nguyên cỡ chữ, font, màu khi có thể. Gộp xong bạn chồng chữ bình thường.
Cách 2: chuỗi Unicode với font TrueType
Có một lối tắt ít người biết, nhưng phải hiểu giới hạn của nó. Chữ một dòng vẫn nhận chuỗi Unicode dạng \U+00B2. Chỉ có điều font phải chứa sẵn ký tự đó, nên máy nên cài trước bộ font AutoCAD đầy đủ.
Kết quả thử trên AutoCAD 2026 rất rõ. Với kiểu chữ Standard dùng font txt.shx, chuỗi \U+00B2 cho ra một dấu hỏi, tức font không có ký tự này. Đổi kiểu chữ sang một font TrueType như Arial thì m\U+00B2 hiện đúng m². Nhưng chỉ số chân \U+2082 vẫn ra ô vuông rỗng, vì Arial không có glyph đó. Ô vuông và dấu hỏi luôn là dấu hiệu font thiếu ký tự, cách chữa chung có ở bài sửa lỗi font trong AutoCAD.
Hình 6. Cùng một chuỗi, hai kiểu chữ. Font SHX không có ký tự mũ nên ra dấu hỏi. Font Arial ra đúng m². Riêng ba mã điều khiển thì đúng ở cả hai.
Kết luận thực dụng: cần m² hay m³ trong bảng thống kê gõ bằng chữ một dòng thì đổi kiểu chữ sang font TrueType rồi dùng \U+00B2, \U+00B3. Còn cần chỉ số chân kiểu H₂O thì đừng cố, hãy dùng MTEXT.
Ký hiệu độ, cộng trừ và đường kính dùng mã điều khiển
Ba ký hiệu hay gặp nhất trong bản vẽ Việt Nam lại không cần chồng chữ. Chúng có mã điều khiển riêng, gõ thẳng vào chuỗi. Điểm hay là mã điều khiển chạy được ở cả chữ một dòng lẫn chữ nhiều dòng, đã thử lại cả hai trên AutoCAD 2026.
| Gõ vào | Hiện ra | Tên trong menu Symbol | Dùng ở đâu |
|---|---|---|---|
%%d | ° | Degrees | góc, độ dốc, nhiệt độ |
%%p | ± | Plus/Minus | cao độ, dung sai |
%%c | Ø | Diameter | đường kính thép, ống |
\U+00B2 | ² | Squared | diện tích, cần font TrueType |
\U+00B3 | ³ | Cubed | thể tích, cần font TrueType |
\U+2082 | ₂ | Subscript 2 | ký hiệu hoá học, kén font |
Trong trình soạn MTEXT có sẵn menu tra cứu. Bấm nút Symbol ở bảng Insert, hoặc bấm chuột phải rồi chọn Symbol. Menu liệt kê đủ tên và mã, khỏi phải nhớ. Cuối menu có mục Other mở bảng ký tự Windows cho những ký hiệu hiếm. Lỡ ghi sai hàng loạt thì sửa bằng lệnh Find, và nhớ tìm theo mã điều khiển chứ đừng tìm theo ký hiệu hiện ra trên màn hình.
Hình 7. Menu Symbol trên AutoCAD 2026. Ba dòng đầu là mã điều khiển. Ba dòng Subscript 2, Squared và Cubed ở gần cuối chính là ký tự chỉ số dựng sẵn.
Ba biến hệ thống quyết định cỡ và vị trí chữ chồng
Chữ chồng ra quá nhỏ hay lệch hàng thì không phải lỗi máy. Ba biến dưới đây quyết định chuyện đó. Số trong bảng là giá trị đọc trực tiếp trên AutoCAD 2026 của máy thử.
| Biến | Giá trị mặc định | Tác dụng |
|---|---|---|
TSTACKSIZE | 70 | Cỡ chữ chồng tính theo phần trăm cỡ chữ thường |
TSTACKALIGN | 1 | Canh dọc cụm chữ chồng: 0 canh đáy, 1 canh giữa, 2 canh đỉnh |
MTEXTAUTOSTACK | 1 | Bật tắt việc tự chồng ngay khi đang gõ |
Có một điểm dễ hiểu lầm, đã thử đi thử lại trên máy: đổi TSTACKALIGN hay TSTACKSIZE rồi REGEN không làm chữ đã chồng thay đổi theo. Hai biến này chỉ quy định cách chồng cho lần sau. Muốn sửa đoạn đã có thì mở Stack Properties của chính đoạn đó.
Chọn đường nào cho nhanh
Gộp lại, chỉ số trên và chỉ số dưới trong CAD có ba đường ra, tuỳ việc mà chọn. Sơ đồ dưới đây là cách quyết định trong vài giây.
Hình 8. Ba đường ra cho chữ chồng. Nhanh nhất vẫn là dùng hai nút Superscript và Subscript nếu bạn đang ở AutoCAD 2026.
Video dưới đây làm cùng việc theo cách khác, xem để đối chiếu thao tác.
Gộp lại, chỉ số trên và chỉ số dưới trong CAD chỉ là chuyện chọn đúng lệnh: MTEXT để chồng chữ, ba mã điều khiển cho những ký hiệu quen thuộc, và font TrueType khi buộc phải gõ trong chữ một dòng.
